Speyer Instituut

Het geboorte trauma

Invloed van geboortetrauma

Midden jaren zeventig ging Speyer binnen zijn therapie ook intensief met geboorte ervaringen werken. Dit deed hij nadat hij zich had aangesloten bij het idee, dat niet alleen de opvoeding, maar ook het geboorteproces een diepgaande invloed kan uitoefenen bij de vorming van latere emotionele problemen. Vooral de Amerikaanse psychiater Stanislav Grof heeft op dit gebied sinds de zestigerer jaren veel onderzoek gedaan en zich een nog dieper inzicht verworven in de menselijke geest. Er zijn vijf fasen tijdens het geboorteproces te onderscheiden: de conceptie, de baarmoeder vóór de ontsluiting, de uitdrijving en de eigenlijke geboorte. In deze fasen kunnen zich gemakkelijk problemen voordoen (geboortetrauma's), waardoor latere gedragspatronen en emotionele klachten geïnitieerd kunnen worden. Herbeleving is dan gewenst, maar de symptomen ervan worden door de medische wereld meestal niet als zodanig herkend en ook niet behandeld. Binnen het Speyer Instituut wordt hieraan echter we veel aandacht besteed.

De geboorte-ervaring hoeft overigens niet voor ieder kind een traumatische gebeurtenis te zijn geweest. Sommigen ervaren het hele proces als een uitdaging die tot een belangrijke succeservaring leidt. De geboorte is hoe dan ook een overgangservaring en als zodanig kan de invloed van deze ervaring zeer groot zijn. Voor de overlevingsstrategie van het individu is het geboorteproces van wezenlijk belang. De gevolgde strategie is effectief gebleken, want deze heeft in de benarde situatie - die de geboorte toch is - per definitie tot overleving geleid.

De conceptie (1)

Aan de basis van het verwekt worden, ligt de wil van het individu om te leven. Daarom is de conceptie voor het existentiële niveau van groot belang. De ervaringen die bij de conceptie een rol spelen kunnen een diepe indruk achterlaten en zo het latere leven positief of negatief beïnvloeden. Wanneer er zich problemen voordoen rondom de conceptie, heeft dit over het algemeen vergaande gevolgen. Een voorbeeld hiervan is: kinderen die ongewenst verwekt zijn blijven zich vaak ‘misplaatst’ voelen in het leven. Het komt vaak voor, dat deze mensen niet echt ten volste in het leven willen staan. Dit kan depressie en schuldgevoelens tot gevolg hebben. Afkeer van sexualiteit bij één of beide ouders kan ook invloed hebben op de emotionele ervaring bij de conceptie. De conceptie is dan toch negatief geladen zonder dat er sprake is van feitelijke ongewenstheid. Als er bij de conceptie een afwezigheid van liefde is, kan dit gevolgen hebben voor de hechting. Vaak zijn er dan ook problemen in fase 5. Wanneer er ook nog sprake was van geweld bij de conceptie (bij verkrachting), dan heeft dit nog verdergaande consequenties voor het verdere leven: diepe levensangst en angst voor agressie. De kans op het ontwikkelen van schuldgevoelens is hierbij zeer groot. In positieve zin kan een liefdevolle en gewenste verwekking doorwerken als een stevige basis en een positieve levensinstelling.

De baarmoeder (2)

De biologische basis van deze fase is de ervaring van de oorspronkelijke symbiotische eenheid van de foetus met de moeder tijdens het bestaan in de baarmoeder. Als alles goed gaat, kunnen de omstandigheden van een ongeboren kind ideaal zijn, zodat volledig aan de behoefte van veiligheid kan worden voldaan. Er zijn evenwel allerlei fysische, chemische, biologische en psychologische factoren die deze toestand ernstig kunnen verstoren. Als dit gebeurt, blijft de betrokkene verlangen naar de oorspronkelijke symbiotische eenheid. Het is immers zo dat, wanneer aan de basisbehoefte van een bepaalde levensfase niet voldaan is, men niet volledig kan doorgroeien naar de volgende levensfase. Dit kan in het latere leven tot uiting komen in diverse symptomen: er ‘niet bij zijn’, zich voortdurend wazig voelen, drugs- of alcoholgebruik, niet uit bed kunnen komen of extreem veel slapen. Dit veroorzaakt bij mensen de neiging om te ‘vluchten’ in plaats van ‘vechten’. De negatieve aspecten van deze fase gaan samen met ervaringen van dreiging, spanning, transpireren, misselijkheid, buikpijn vooral rondom de navel en meestal een algeheel gevoel van onbenoembare dreiging. Bij ervaringen van poging tot abortus is er een diep gevoel van ongewenstheid. Dit kan zich uiten in gedrag dat erop gericht is zichzelf zo onzichtbaar mogelijk te maken. Vaak zijn er schuldgevoelens, maar ook het tegenovergestelde, een volledige afwijzing en woede naar de moeder komt voor. Mensen die in deze fase veel negatieve ervaringen hebben opgedaan, hebben in hun leven vaak te kampen met spanningen ( prenatale stress volgens Speyer). Zij hebben vaak de volgende symptomen: angst in overvolle of kleine ruimtes, gepaard gaande met misselijkheid, buikpijn en hevig transpireren. De positieve aspecten van deze fase zijn nauw verbonden met herinneringen aan de symbiotische eenheid met de moederborst, tevredenheid en ontspanning. Pas nadat de negatieve aspecten voldoende zijn afgevloeid door het doen van herhaalde geboorte-oefeningen, kunnen deze positieve aspecten alsnog worden ervaren.

Het drama van de verloren tweelinghelft

Het drama van de verloren tweelinghelft kan ook grote invloed hebben op emotionele problematiek van later. Eenzaamheid, onverklaarbare schuldgevoelens en een onvervulbaar verlangen naar eenheid kunnen het teken zijn van het feit dat je misschien deel uitmaakte van een twee- of meerling, die tijdens de zwangerschap overleed. Een op de tien zwangerschappen begint vermoedelijk met een tweeling. Als een van de foetussen sterft, is dat voor de overlevende tweelinghelft een geweldige schok, waarvan hij of zij zich later niet meer bewust is. Er blijft volgens Alfred Austermann (schrijver van "Het drama in de Moederschoot") een leegte in de ziel achter. De verloren tweelinghelft wordt overal gezocht.

Ontsluitingsfase (3)

Deze fase heeft te maken met het begin van de biologische geboorte, waarbij het oorspronkelijke evenwicht van het bestaan in de baarmoeder wordt verstoord. Het is van belang dat het signaal door het kind wordt gegeven. Als het kind, om welke reden danook (keizersnede, inleiden van de bevalling etc.) hiertoe niet de kans krijgt, valt er een belangrijk initiatief in zijn leven weg. Als het geboorteproces volledig op gang komt, wordt de foetus telkens opnieuw door baarmoederkrampen samengedrukt, terwijl de baarmoederhals gesloten is. Iemand die te lang in deze fase van de geboorte blijft vastzitten, heeft tijdens herbeleving letterlijk het gevoel van doodsdreiging. Vaak ontwikkelt zo iemand een tomeloze energie die tot niets leidt. Hij vecht zich letterlijk bijna dood, zonder er iets mee op te schieten. Dit leidt tot de volgende gedachten: ïk zit vast, ik kan geen kant meer op, er is geen hoop voor mij, ik zie geen uitweg meer, ik haal het niet, ik red het niet, alles wat ik doe heeft geen zin”. Iemand met dergelijke gedachten heeft waarschijnlijk problemen ervaren in dit stadium van de geboorte.

De uitdrijving (4)

Deze fase van de biologische geboorte gaat gepaard met een enorme levensstrijd, verpletterende mechanische druk en vaak ook met zuurstoftekort en verstikkingservaringen. In tegenstelling tot de vorige fase is er nu een uitweg. In de herbeleving kunnen zich hier ervaringen van verstikking door omstrengeling met de navelstreng voordoen, evenals de ervaring van een enorme druk op hoofd en nek. De strijd om geboren te worden heeft ook een positief aspect. Het actief en succesvol betrokken zijn bij dit proces kan een grote invloed op het verdere leven hebben. Voor sommigen was het gevecht om geboren te worden echter zo hevig, dat ze hun hele leven lang blijven vechten, ook als er niets te vechten valt. Deze mensen zoeken en vinden voortdurend strijd in hun leven. Anderen vechten alsmaar tegen pijnen en kwalen, of zoeken omstandigheden die voortdurend spanning geven (ADHD-achtig?). Problemen kunnen ook ontstaan, indien er sprake is geweest van tangverlossing of vacuumextractie. Het kind kan zich dan gestoord voelen in zijn initiatief om zelfstandig ter wereld te komen. Als reactie hierop zien we nogal eens dat dit problemen met autoriteit tot gevolg heeft. Anderen reageren met een houding van onzelfstandigheid, zoals het niets zelfstandig tot een einde kunnen brengen.

De eigenlijke geboorte (5)

In dit stadium komt er een einde aan de pijnlijke geboortestrijd. De voortstuwing door het baringskanaal bereikt zijn hoogtepunt en de steeds grotere pijn en spanning wordt gevolgd door een plotselinge verlichting en ontspanning. Het kind komt ter wereld. Dit kan een prachtige succeservaring teweeg brengen en aan een extase grenzende opluchting tot gevolg hebben. Het eerste oogcontact vormt de basis voor de hechting. Dit zijn de positieve aspecten van fase 5. De negatieve aspecten vinden hun weerspiegeling in ervaringen die verband houden met scheiding en verlating. Dit treedt op wanneer de baby niet door de ouders kan of wordt ontvangen. Er kunnen in zo'n geval hechtingsproblemen ontstaan. Bij de herbeleving ervaren ze vaak extreme kou en verlatingsgevoelens, en als reactie dat zij vaak liever weer terug willen in de buik van de moeder.