Speyer Instituut

Speyertherapie maakt het onbewuste bewust

Waar komt het vandaan?

In de moderne dieptepsychologie wordt algemeen aanvaard dat ons huidige emotionele leven in belangrijke mate is bepaald door gebeurtenissen uit de ‘vormingsjaren’ van ons leven. Dat wil zeggen de jaren voordat we uitdrukking leerden geven aan onze gedachten en gevoelens. De kwaliteit van de zorg en aandacht die wij ontvingen, de gezinssituatie, de traumatische en stimulerende ervaringen die wij toen hadden, zijn in sterke mate medebepalend voor onze persoonlijkheidsontwikkeling.

Voortbordurend op deze inzichten van Freud en zijn volgelingen ontdekte Speyer in de zestiger jaren dat de basis van ons gevoelsleven verantwoordelijk is voor de problemen die we in ons leven zullen tegenkomen. Gevoelsproblemen ontstaan niet in het verstandelijke deel van onze hersenen, maar vinden hun oorzaak in het onbewuste of associatieve gedeelte daarvan. Dit onbewuste gedeelte wordt al in onze vroege levensjaren gevormd. Dit betreft de periode waarin het kind voor de bevrediging van zijn behoeften het meest afhankelijk is van zijn omgeving - meestal de ouders. Ook fysiek en verstandelijk is het voor het kind in die situatie nog niet mogelijk zich te verweren in allerlei bedreigende situaties. Al hebben ouders meestal het beste met hun baby of kind voor, toch kan het in die prille kindertijd door allerlei traumatische ervaringen en onvredegevoelens - zoals gebrek aan liefde, warmte, geborgenheid, etc.- emotionele pijn oplopen, die het niet kan verwerken.

Ontwikkelingsniveau's (drie lijnentrauma's)

Ons bewustzijn bestaat, volgens onder andere Janov, uit een drietal ontwikkelingsniveaus. Het LICHAMELIJKE BEWUSTZIJN is rond de geboorte al ontwikkeld. Het organiseert de vitale functies zoals ademhaling, bloedsomloop, slaap, spijsvertering en energievoorziening. Ook gevoelens als honger, pijn en aanraking worden door dit deel van het brein verwerkt. Trauma's rond de geboorte en met name de geboorte zelf worden door dit deel van het bewustzijn verwerkt. Vaak zijn ze overweldigend en levensbedreigend en een groot deel ervan moet dan ook "ongevoeld" weggedrongen worden (door krachtige endorphines, een soort door ons lichaam zelf geproduceerde morfine) en opgeslagen in het onbewuste. Hierdoor kunnen er op dit niveau van het bewustzijn al heel vroeg over- en ongevoeligheden ontstaan. Voorbeelden van overgevoeligheden zijn bijvoorbeeld astma, colitis, migraine, epilepsie, palpitaties, lichamelijke pijnen, misselijkheid en braken, eczeem, ADHD-klachten, vormen van autisme, als ook afkeer om aangeraakt te worden. Aan ongevoeligheden zie je vaak problemen ontstaan die te maken hebben met geen honger kunnen voelen (zoals bij bulemie/anorexia), niet bewust zijn van lichaamshouding of het niet voelen van koude voeten. Het bewustzijn heeft zich als het ware uit het lichaam teruggetrokken.

Vanaf zes maanden tot een jaar of zes, zeven, ontwikkelt het EMOTIONELE BEWUSTZIJN zich. Emotionele kwetsingen (niet geliefd worden, in de steek gelaten worden en dergelijke) worden met name door dit deel van het brein opgevangen en geintegreerd. Te sterke emotionele trauma's worden weer naar het onbewuste verbannen en kunnen gerekanaliseerd worden naar het spierselsel (het expressiesysteem van het emotionele bewustzijn) en daar als het ware bevroren raken (spierspanning in nek en lage rug, spanningshoofdpijn, gelaatsexpressie, houding). Depressie is een voorbeeld van emotionele ongevoeligheid op dit niveau; irritatie, woede en angst een overgevoeligheid.

Het derde niveau van ons bewustzijn, het MENTALE BEWUSTZIJN, komt het laatst tot ontwikkeling. Het onderscheidt de mens van de andere mensen of dieren en is zeer goed uitgerust om op een heel effectieve manier onverwerkte pijn uit de eerste en tweede bewustzijnslijn te onderdrukken (mentale ongevoeligheid) of te symboliseren (mentale overgevoeligheid). De gezonde functies van het derde bewustzijnsniveau zijn: logica, denken, integreren en creativiteit. Projectie, rationaliseren, achterdocht, obsessief gedrag zijn een paar voorbeelden van mentale overgevoeligheden. Dit symbolische gedrag van verdrongen pijn op het derde bewustzijnsniveau is de neurose. In het huidige gedrag wordt een klein deel van de verdrongen pijn uit het verleden op een symbolische manier ontladen, zonder dat bewust contact kan worden gemaakt met de oorspronkelijke pijn. Neurose dwingt ons zodoende gedeeltelijk in het verleden te leven.

Zware trauma's , die meestal voor of rondom de geboorte zijn ontstaan, kunnen niet door de eerste lijn worden verwerkt of in toom gehouden en deze sijpelen ook door naar tweede en derde lijn, die ook al tijdens de geboorte in minder rijpe vorm aanwezig is. Een zwaar geboortetrauma, zoals het vastzitten in het geboortekanaal, kan bijvoorbeeld op de eerste lijn (somato-sensorisch) een astma veroorzaken. Wanneer deze lichamelijke overgevoeligheid niet voldoende symbolische verwerking biedt om het trauma in toom te houden, moet er ook op de tweede lijn (emotioneel) een overgevoeligheid gesymboliseerd worden in de vorm van angst voor kleine ruimtes. Eventueel moet zelfs de derde lijn er aan te pas komen, waar het (eerste lijns) geboortetrauma gesymboliseerd kan worden in het waandenkbeeld "overal in vast te zitten", "nergens uit te kunnen komen" , etc. etc.